Rynek pracy, wynagrodzenia, demografia oraz sytuacja w publicznej ochronie zdrowia były głównymi tematami audycji „Kapitał i Praca”, która 3 stycznia odbyła się na antenie Polskiego Radia 24. Gościem programu był Grzegorz Sikora, przedstawiciel Forum Związków Zawodowych. W swojej wypowiedzi podkreślał, że rok 2026 nie będzie czasem przełomowych decyzji, lecz okresem ujawniania się konsekwencji wcześniejszych zaniedbań.
Rynek pracy bez buforu bezpieczeństwa
Choć poziom bezrobocia pozostaje niski, Grzegorz Sikora zwracał uwagę, że na rynku pracy pojawiają się coraz wyraźniejsze sygnały pogorszenia, zwłaszcza wśród ludzi młodych. Jego zdaniem problemem jest brak realnych, systemowych działań, ponieważ – jak podkreślał – nie ma dziś pomysłu na to, jak realnie zmienić tę sytuację-. Narastające trudności z dopasowaniem edukacji do potrzeb gospodarki oraz zapowiedzi zwolnień grupowych w części branż budzą coraz większy niepokój.
Sikora wskazywał jednocześnie, że państwo nie przygotowało się na wyzwania demograficzne i migracyjne. Pomimo ogromnych środków przeznaczonych na politykę prorodzinną nie osiągnięto zakładanych efektów, a brak spójnej strategii migracyjnej powoduje, że Polska znajduje się w sytuacji, w której „z jednej strony będziemy potrzebować rąk do pracy, a z drugiej strony nie zabezpieczyliśmy się w tym zakresie strategicznie”.
Konkurencyjność gospodarki i inwestycje
W rozmowie wyraźnie wybrzmiało stanowisko Forum Związków Zawodowych, że przyczyn problemów rynku pracy nie należy szukać w poziomie wynagrodzeń pracowników. Grzegorz Sikora podkreślał, że „to nie płaca minimalna jest problemem, tylko koszty – na przykład związane z energią”, które w ostatnich latach w istotny sposób obciążyły firmy działające w Polsce.
Dodatkowym czynnikiem osłabiającym rozwój gospodarczy były przez długi czas wysokie stopy procentowe. Jak zauważył Sikora, utrudniały one pozyskiwanie finansowania inwestycyjnego nie przez kilka miesięcy, lecz przez kilka lat, co dziś przekłada się na niski poziom inwestycji prywatnych i osłabienie konkurencyjności gospodarki.
Układy zbiorowe pracy – niewykorzystany potencjał
Jednym z najważniejszych wątków audycji była kwestia dialogu społecznego i rokowań zbiorowych. Grzegorz Sikora nie krył rozczarowania, że w 2025 roku nie wykorzystano szansy na realne wzmocnienie tego instrumentu, mówiąc wprost, że „zmarnowaliśmy epokową szansę na uporządkowanie rynku pracy”.
Niski zasięg układów zbiorowych pracy w Polsce sprawia, że relacje między pracownikami a pracodawcami są w dużej mierze zindywidualizowane. W jego ocenie oznacza to, że w przypadku pogorszenia koniunktury „bez zakładowych i ponadzakładowych układów zbiorowych możliwości obrony interesów pracowników będą prostu mniejsze”. Problem ten może być szczególnie widoczny przy wdrażaniu unijnej dyrektywy o jawności wynagrodzeń, gdyż – jak zaznaczał – bez mechanizmów zbiorowych trudno mówić o rzeczywistej transparentności płac.
Wynagrodzenia i koniec presji inflacyjnej
Odnosząc się do prognoz wyhamowania wzrostu wynagrodzeń w 2026 roku, Grzegorz Sikora przypomniał, że w okresie wysokiej inflacji sektor prywatny w ujęciu makroekonomicznym zdołał ochronić realną siłę nabywczą pracowników. Podkreślał jednak, że obecnie sytuacja się zmienia, ponieważ „już tak nie będzie – nie ma presji inflacyjnej”, a jednocześnie brakuje nowych impulsów rozwojowych.
W jego ocenie oznacza to, że pracownicy mogą w najbliższym czasie odczuć spowolnienie dynamiki płac, przy jednoczesnym utrzymywaniu się wysokich kosztów życia, co dodatkowo pogłębi poczucie niepewności na rynku pracy.
Ochrona zdrowia – problem systemowy
Szczególnie mocno Grzegorz Sikora odniósł się do sytuacji w publicznej ochronie zdrowia. W jego ocenie debata publiczna została w tym obszarze wypaczona, dlatego apelował: „Polki i Polacy, nie dajcie się oszukać”. Podkreślał, że podstawowym problemem systemu jest chroniczne niedofinansowanie, ponieważ „nakłady na publiczną ochronę zdrowia w relacji do PKB są w Polsce znacząco niższe niż w większości krajów europejskich”.
Zdaniem przedstawiciela FZZ sprowadzanie dyskusji do kwestii zarządzania czy rzekomo zbyt wysokich wynagrodzeń pracowników ochrony zdrowia odwraca uwagę od istoty problemu. Jak zaznaczał, twierdzenia te to „zasadniczo podstawowe kłamstwo”, ponieważ bez realnego zwiększenia finansowania nie da się skrócić kolejek ani ustabilizować sytuacji placówek medycznych.
W ocenie Grzegorza Sikory rok 2026 będzie przede wszystkim czasem, w którym „będziemy ponosić skutki tego, czego nie zrobiliśmy wcześniej”. Brak długofalowych strategii, słaby dialog społeczny i chroniczne niedofinansowanie usług publicznych sprawiają, że trudno oczekiwać szybkiej poprawy sytuacji pracowników i całej gospodarki. Bez realnych, systemowych decyzji kolejne lata mogą jedynie pogłębiać istniejące problemy.
Link do audycji:
https://polskieradio24.pl/artykul/3631673,rynek-pracy-demografia-i-dziura-w-nfz-nie-widze-nadziei-na-2026-rok
Początkowo nie sądziłam, że wpis dotyczący nowego roku i mojej predykcji w tym zakresie będzie skoncentrowany wokół reformy Państwowej Inspekcji Pracy. A w zasadzie o tym, że tej reformy nie będzie. Dlaczego? Zanim odpowiem na to pytanie, kilka słów oceny samego pomysłu na przedmiotową reformę. Przede wszystkim, w Polsce zapanowała moda na szpachlowanie systemu polityk publicznych, społeczno – gospodarczych, a także tych tyczących się rynku pracy. Przykłady? Proszę bardzo.
Pierwszy: zamiast dyskutować o rozszerzeniu i pogłębieniu bazy dochodowej dla Narodowego Funduszu Zdrowia następuje nagonka na medyków i ich zarobki. Nikt, kto jest głównym dysponentem zasobów informacyjnych nie mówi, że mamy jeden z najniższych nakładów na publiczną ochronę zdrowia w UE w stosunku do PKB. To nieważne, że po prostu mamy niedofinansowany system. Po co mierzyć się z realnym wyzwaniem jak można znaleźć kozła ofiarnego?
Drugi: zamiast rozpocząć na serio dyskusję o rozszerzeniu rokowań zbiorowych, również w kontekście skrócenia czasu pracy, najpierw obwieszcza się pilotaż skrócenia czasu pracy, w tzw. międzyczasie proceduje się nową, świeżą ustawę o układach zbiorowych pracy, na to wszystko reguluje się dyrektywnie kwestie dni wolnych od pracy, a to wszystko po to, aby ostatecznie wprowadzić ustawę o układach zbiorowych pracy bez przyjmowania uwag strony związkowej (nawet niektórzy pracodawcy uznali, że to tylko lifting). Nie wspominam już o tym, że w rdzeniu koalicji rządowej nie ma absolutnie pełnej zgody, a nawet znamion zgody co do tego, że czas pracy można skrócić. I choć cała Europa Zachodnia skracała czas pracy, regulowała dni wolne i nadal to czyni w oparciu o ponadzakładowe układy zbiorowe to w Polsce jest jakby tak niezachodnio. Jeden przedstawiciel rządu wprowadza pilotaż, drugi się z reformą nie zgadza, posłowie koalicyjni podczas posiedzenia komisji arbitralnie redukują zgłoszone poprawki strony związkowej do ustawy o rokowaniach zbiorowych do folderu SPAM i wszystko się teoretycznie zgadza. Czas leci, kadencja płynie, grunt, że pilotaż trwa, Wigilia była dniem wolnym od pracy, a ustawę o układach zbiorowych pracy prezydent ostatecznie podpisał.
Trzeci: cała klasa polityczna walczy, niczym na maczugi, o praworządność. Strona społeczna, nawet strona pracodawców wskazuje, że należy podnosić wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej, również w wymiarze sprawiedliwości. Wszyscy teoretycznie, a być może nawet intuicyjnie czują, że cały ten paraliż systemu sprawiedliwości wynika także z kryzysu kadrowego w sądownictwie (i prokuraturze również). I co? I podczas Komisji Finansów Publicznych podejmuje się decyzje, aby ogołocić sądownictwo powszechne. W stylu Janosika, tylko że biednym zabiera się dla innych biednych. A kiedy dochodzi do aktu dywersji to w pierwszej kolejności uruchamiane zostają służby mundurowe i, uwaga, pracownicy wymiaru sprawiedliwości. Kiedy państwa skandynawskie i państwa bałtyckie budują swój potencjał obronny na budowaniu odporności całego systemu powiązanych przecież ze sobą polityk publicznych, w Polsce przelewa się populistycznie z worka do worka.
Nie ma się kompletnie co dziwić, że i reforma Państwowej Inspekcji nie miała szans wystartować. Bo jak sami widzicie, wymagałoby ona dialogu wewnątrzkoalicyjnego, realnego dialogu ze stroną społeczną, podejścia wykraczającego poznawczo poza sondaże i koalicyjne koterie. A tych zasobów wśród rządzących nie ma. Co więcej, Forum Związków Zawodowych od początku wskazywało, że ta reforma będzie kontrowersyjna i niekoniecznie wypełni swoją rolę. Owszem, bezwzględnie, bezapelacyjnie, bezkompromisowo i pilnie należy usprawnić mechanizmy, które po pierwsze – będą ograniczać nadużywanie umów cywilnoprawnych i B2B przez pracodawców, po drugie – przez samych „przedsiębiorców”. Co do tego nie ma żadnych wątpliwości. Tyle, że żeby to zrobić na serio to trzeba byłoby uczynić wymiar sprawiedliwości sprawnym. Państwo posiada instrumenty i instytucje, które z racji swojej natury mogłyby działać efektywniej. Począwszy od samej Państwowej Inspekcji Pracy, która mogłaby się stać superinstytucją, z wielkim budżetem i wielkimi możliwościami.
Wiem, kamień milowy, KPO i 11 000 000 000 złotych. Pamiętacie, co było pierwotnym pomysłem? Oskładkowanie wszystkich umów zleceń. To też nie wypaliło. Podobnie rząd musiał się wycofać ze zwiększenia kwoty wolnej od podatku. Nie widzicie połączenia? Popatrzcie – Polski Ład jako reforma wywołała pewnego rodzaju traumę przed ingerencją w system podatkowo – składkowy. Pamiętacie pewnie Polski Ład. Już wtedy jako FZZ ostrzegaliśmy, żeby o tej reformie mówić szczerze. To znaczy – nie wprowadzono żadnej kwoty wolnej. Wprowadzono po prostu trzy progi – 9%, 21% i 41%. Tyle płacimy podatku dochodowego. Owszem, mamy w tym miksie stałe, liniowe 9% na zdrowie. Ale to ostatecznie element opodatkowania dochodu. Po prostu zawsze 9% idzie na NFZ. A ostatecznie być może więcej, bo udział dotacji budżetowej na NFZ rośnie. Mówimy oczywiście o pracownikach, bo biznes w znaczącej mierze rozlicza się w tym kontekście inaczej. Dlaczego to wszystko w swojej rozciągłości paraliżuje zdolności polityczne dla reform podatkowo – składkowych? Dlaczego szuka się finalnie nietrafionych, pośrednich rozwiązań? Bo żeby realnie ten kamień zrealizować trzeba byłoby zaprowadzić kolejny, nowy, podatkowo – składkowy ład. Wszystkie problemy związane z niedofinansowaniem publicznej ochrony zdrowia, ogromnymi dotacjami budżetowymi do FUS, sytuacją pracowników sektora finansów publicznych, finansami publicznymi w ogóle – te wszystkie dysfunkcje zapętlają się w supeł w miejscu, gdzie następuje moment wykonalności umowy społecznej pomiędzy państwem a obywatelem.
Otóż, obywatele nie ufają państwu, więc nie chcą płacić więcej. Jednocześnie państwo w wymiarze politycznym walczy o uwagę obywatela, więc unika dyskusji o tym, że trzeba płacić więcej, jeśli chce się mieć więcej państwa. Politycy nęcą obywatela wizją państwa o coraz szerszym parasolu, nie podając ceny. Obywatel ostatecznie chce więcej państwa i mniejszy od niego rachunek. Dlatego w mojej ocenie premier postanowił wcisnąć panicznie hamulec w rozpędzonej przez resorty – pracy i funduszy, machinie. Bo ta reforma choć omijająca łukiem sedno sprawy uderzyłaby w napęd polskiej kultury politycznej. Ktoś musiałby zapłacić więcej albo przysłowiowy „przedsiębiorca” na JDG, albo przysłowiowy „pracodawca” unikający zatrudniania w oparciu o umowę o pracę. A to w sytuacji, w której permanentnie obiecuje się wyłącznie kurczenie bazy dochodowej (kwota wolna do 60 tysięcy, podniesienie II progu, pomysły na zerowy PIT dla rodzin wielodzietnych prezydenta Nawrockiego) jest nie do przyjęcia. A co dopiero oskładkować wszystkie umowy zlecenia jak leci!
I tu przechodzimy do swoistej puenty i odpowiedzi na pytanie – jaki będzie ten 2026 rok? Niestety, obawiam się, że regresywny. Nie musiałby taki być. Wcześniej czy później prawda dogoni kontekst, na którym zbudowana jest narracja polskich elit politycznych. Czeka nas dyskusja o reformie całego systemu podatkowo – składkowego. Obecny stan, w którym i tak trzeba ratować NFZ i FUS dotacjami (i to nie małymi), zadłużenie z tytułu wyzwań związanych z obronnością przybywa, jest nie do utrzymania. Czeka nas zderzenie z realizacją potrzeb i odpowiedzią na kryzysy – wydolnością kadr sektora finansów publicznych (w tym państwowej sfery budżetowej), kurczeniem się i starzeniem narodu polskiego (coraz większe nakłady na ochronę zdrowia i system emerytalny), coraz większymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej wynikającymi między innymi z wysokich kosztów energii, niskim poziomem inwestycji sektora prywatnego, rewolucją AI, sytuacją geopolityczną. To wszystko nas, mówiąc, kolokwialnie, ścignie. Trzeba będzie znaleźć na to wszystko pieniądze. Czy to musi oznaczać podniesienie podatków, danin, składek? Niekoniecznie. To wyzwanie o wiele bardziej skomplikowane. Wymagające zmiany modelu komunikacji.
W mojej ocenie świat pracy jest gotowy na tego typu wyzwanie. Na nowy kompromis, nową umowę społeczną. Na nowy start, który będzie realizowany w kolejnych latach. Gdyby teoretycznie, udało się wypracować nowe ramy, które wzmocniłyby instytucje takie jak Państwowa Inspekcja Pracy czy wymiar sprawiedliwości – gdyby w końcu wypracować nowe porozumienie pomiędzy państwem, a obywatelem które to porozumienie gwarantowałoby sprawiedliwy i akceptowany przez większość rozkład ciężarów, to problem realizacji tego sławnego w ostatnich dniach kamienia milowego po prostu by zaniknął. Ów kamień milowy (numer UD283) to taki, jeszcze niekrzykliwy, symbol pewnego rymu historycznego. A nasza historia uczy nas, że nie zawsze nasza klasa polityczna czuła potrzebę reform. A polskie społeczeństwo nie zawsze naciskało zbyt mocno.
Czasem bywało dla nas za późno.
