Rachunek wielkich strat i małych zysków. Co posłowie znajdą w projekcie ustawy budżetowej po posiedzeniu Komisji Finansów Publicznych?

Posiedzenie Sejmowej Komisji Finansów Publicznych (KFP), które odbyło się 20 listopada 2025 roku, zakończyło się przyjęciem opisanych poniżej poprawek do projektu ustawy budżetowej. Decyzją większości parlamentarnej dokonano istotnej korekty planu finansowego państwa, polegającej na redukcji budżetów istotnych z punktów wydolności państwa polskiego, instytucji. Uwolnione w ten sposób środki zostały przekierowane na finansowanie agencji wywiadowczych, szkolnictwa wyższego oraz infrastruktury przeciwpowodziowej.

Struktura redukcji wydatków

W toku prac komisji przyjęto poprawkę, która w sposób systemowy ogranicza wydatki bieżące w kilku kluczowych sektorach. Najbardziej znaczące redukcje dotyczą sądownictwa powszechnego oraz instytucji odpowiedzialnych za nadzór nad warunkami pracy.

Sądownictwo powszechne: redukcja funduszu wynagrodzeń

Łączna kwota cięć w obszarze sądownictwa powszechnego wynosi około 165 mln zł. Z perspektywy pracowniczej kluczowym elementem tej redukcji jest zmniejszenie wydatków na wynagrodzenia osobowe o 94,4 mln zł. Ujęcie szczegółowe:

• Pracownicy spoza systemu mnożnikowego (urzędnicy i obsługa): redukcja o 65,8 mln zł. Jest to grupa pracowników często otrzymująca wynagrodzenia zbliżone do płacy minimalnej.
• Kuratorzy sądowi: zmniejszenie planu finansowego o 14,9 mln zł.
• Asystenci sędziów: redukcja o 11,9 mln zł.
• Opiniodawcze Zespoły Sądowych Specjalistów (OZSS): zmniejszenie środków o blisko 1,7 mln zł.

Redukcje objęły również organy naczelne: Sąd Najwyższy (ok. 14,4 mln zł, w tym 3,4 mln zł z asystentów) oraz Naczelny Sąd Administracyjny (ok. 8 mln zł).  

Państwowa Inspekcja Pracy (PIP)

Budżet Państwowej Inspekcji Pracy, organu powołanego do nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy, został zmniejszony o około 105 mln zł w stosunku do projektu przedłożonego przez Głównego Inspektora Pracy. Wcześniejsze analizy wskazywały na pilne potrzeby inwestycyjne tej instytucji, m.in. w zakresie dostosowania obiektów do przepisów przeciwpożarowych, co w obecnej sytuacji finansowej może być utrudnione.  

Pozostałe instytucje

Cięcia dotknęły również tzw. instytucji posiadających autonomię budżetową, których plany finansowe są co do zasady włączane do projektu budżetu bez korekt rządowych, a podlegają jedynie weryfikacji sejmowej:

• Najwyższa Izba Kontroli (NIK): redukcja o ok. 90 mln zł.
• Instytut Pamięci Narodowej (IPN): redukcja o ok. 80–82,5 mln zł.
• Kancelaria Prezydenta RP: redukcja o ok. 13 mln zł.  
• Kancelaria Sejmu i Senatu: łączne redukcje rzędu kilkudziesięciu milionów złotych (Sejm ok. 11,6 mln zł, Senat ok. 20–28 mln zł).
  
  

Alokacja środków

Zgodnie z zasadą równowagi budżetowej (zakaz zwiększania deficytu przez Sejm), środki zdjęte z wyżej wymienionych instytucji zostały przesunięte na inne cele. Głównymi beneficjentami zmian są służby specjalne oraz sektor nauki.

Służby specjalne: Komisja przegłosowała zwiększenie budżetów agencji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo wewnętrzne i wywiad o łączną kwotę ponad 220 mln zł.

• Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW): Wzrost o 165,2 mln zł.
• Agencja Wywiadu (AW): wzrost o 55 mln zł. Decyzja ta jest argumentowana koniecznością wzmocnienia potencjału kontrwywiadowczego i wywiadowczego państwa w obliczu trwającej sytuacji geopolitycznej.

• Nauka i szkolnictwo wyższe: drugim istotnym kierunkiem transferu środków jest sektor nauki. Szacuje się, że nakłady na ten cel (w tym na Narodowe Centrum Nauki oraz infrastrukturę uczelni) wzrosną o ok. 200–280 mln zł.
• Inne cele: część środków (m.in. z cięć w Trybunale Konstytucyjnym) przesunięto na projekty ochrony przeciwpowodziowej w dorzeczach Odry i Wisły (ok. 200 mln zł łącznie na różne zadania celowe).  
  
  

Rola Komisji Finansów Publicznych w kontekście procesu legislacyjnego dotyczącego projektu ustawy budżetowej

Rola Komisji Finansów Publicznych w procesie legislacyjnym jest kluczowa ze względu na konstytucyjne ograniczenia dotyczące deficytu. Zgodnie z art. 220 ust. 1 Konstytucji RP, Sejm nie może ustalić większego deficytu niż ten przewidziany w projekcie rządowym. Oznacza to, że każda propozycja zwiększenia wydatków (np. na ABW) musi zostać zbilansowana wskazaniem źródła finansowania (cięciami w innym dziale). Komisja Finansów Publicznych działa jako organ weryfikujący te przesunięcia, dokonując wyboru priorytetów w ramach zamkniętej puli środków.

Prerogatywy Prezydenta RP w procedurze budżetowej

Po uchwaleniu ustawy budżetowej przez parlament, dokument trafia do Prezydenta RP. Jego uprawnienia w tym zakresie są odmienne niż przy standardowych ustawach, co ma na celu zabezpieczenie ciągłości finansowej państwa.

1. Brak prawa weta: Prezydentowi nie przysługuje prawo weta wobec ustawy budżetowej. Nie może on odmówić jej podpisania z powodów politycznych czy merytorycznych.  
2. Termin podpisu: Prezydent ma obowiązek podpisać ustawę budżetową w ciągu 7 dni od momentu jej przedłożenia przez Marszałka Sejmu (art. 224 ust. 2 Konstytucji RP).  
3. Kontrola konstytucyjna: jedynym instrumentem wstrzymującym jest skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Prezydent może to zrobić wyłącznie w przypadku wątpliwości co do zgodności ustawy z Konstytucją. Trybunał ma wówczas maksymalnie 2 miesiące na wydanie orzeczenia.  
4. Rozwiązanie Parlamentu: jeżeli ustawa budżetowa nie zostanie przedstawiona Prezydentowi do podpisu w ciągu 4 miesięcy od dnia złożenia projektu w Sejmie, Prezydent ma prawo (lecz nie obowiązek) zarządzić skrócenie kadencji Sejmu (art. 225 Konstytucji RP).