Sprawozdanie z posiedzenia BASTUN (Bałtyckiej Sieci Związków Zawodowych)

Helsinki, Finlandia, 24-25 listopada 2025 r.

W dniach 24-25 listopada 2025 roku w Helsinkach odbyło się spotkanie członków Bałtyckiej Sieci Związków Zawodowych ( dalej: „BASTUN”).

Tematem przewodnim spotkania było pogłębienie roli organizacji związkowych zrzeszonych w BASTUN w kształtowaniu bezpieczeństwa obronnego i społecznego w regionie Morza Bałtyckiego.

Spotkanie zostało zorganizowane przez BASTUN. Od kwietnia 2025 r. Prezydencję w BASTUN sprawuje Polska, reprezentowana wspólnie przez trzy organizacje związkowe: Forum Związków Zawodowych, Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych oraz Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”.

Z ramienia FZZ w spotkaniu wziął udział p. Jan Polaczek – Specjalista ds. zagranicznych w FZZ.

Sesja inauguracyjna spotkania (Sesja 1: rola związków zawodowych w sytuacjach kryzysowych), rozpoczęła się od wystąpienia powitalnego Prezesa STTK Anttiego Paloli w sprawie potrzeby fundamentalnej zmiany paradygmatu bezpieczeństwa. W obliczu współczesnych zagrożeń hybrydowych i ataków na infrastrukturę krytyczną, tradycyjna miara obronności, koncentrująca się wyłącznie na wydatkach wojskowych, Prezes STTK uznał za niewystarczającą i powiedział, iż bezpieczeństwo narodowe musi być traktowane jako strategia, w której odporność społeczna (zdolność do absorpcji, adaptacji i szybkiego powrotu do normalności po wstrząsach) staje się krytyczną miarą obronności.

Kluczowe tezy przedstawione przez organizacje zrzeszone w BASTUN:

1. Związki zawodowe jako aktywa strategiczne: w obecnej sytuacji geopolitycznej związki zawodowe przestały być jedynie obrońcami praw pracowniczych, stając się aktywami strategicznymi i integralną częścią ram bezpieczeństwa, odpowiedzialnymi za utrzymanie ciągłości operacyjnej w sektorach krytycznych oraz wzmacnianie spójności społecznej;
2. Budowanie systemu obronnego na niestabilnych, cywilnych fundamentach jest luką w bezpieczeństwie narodowym. Umożliwienie stosowania niepewnych (prekaryzacyjnych) umów i niskich płac w strategicznych sektorach (sektor obronny, energetyka, telekomunikacja, opieka zdrowotna) prowadzi do kruchego łańcucha dostaw i niestabilnej siły roboczej;
3. Fundusze na obronność powinny być wykorzystywane jako dźwignia do egzekwowania stałych, stabilnych umów i godnych, dostosowanych do inflacji wynagrodzeń dla pracowników w każdym strategicznym sektorze związanym z bezpieczeństwem. Wzmocnienie zdolności związków zawodowych i egzekwowanie obowiązkowego, przejrzystego dialogu społecznego jest inwestycją strategiczną w stabilność państwa.

Następny punkt agendy (Sesja 2: opracowanie wspólnego stanowiska w sprawie bezpieczeństwa) zakończył się przyjęciem wspólnego stanowiska BASTUN w sprawie roli związków zawodowych w systemach bezpieczeństwa społecznego i obronnego, które zostało jednogłośnie przyjęte przez wszystkie organizacje członkowskie.

Szczegółowe zobowiązania wynikające ze wspólnego stanowiska BASTUN:

1. Organizacje BASTUN, reprezentujące miliony pracowników w Regionie Morza Bałtyckiego, uznały, że w obliczu pogłębiających się napięć geopolitycznych i dynamicznych zmian społeczno-ekonomicznych, region Morza Bałtyckiego jest obszarem, w którym krzyżują się globalne interesy bezpieczeństwa. W tym kontekście, związki zawodowe muszą przyjąć szerszą, zintegrowaną rolę, stając się rdzennym filarem stabilności, odporności demokratycznej i kompleksowego bezpieczeństwa dla obywateli i społeczeństw;
2. Potwierdzono, że sprawiedliwość społeczna, godna praca i godne płace są niezbędnymi elementami kompleksowego bezpieczeństwa. Wyraźnie stwierdzono, że bezpieczeństwo socjalne nie jest oddzielone od obrony narodowej – jest jej fundamentem. Uznano, że nierówności ekonomiczne i niepewne zatrudnienie osłabiają odporność społeczeństw i podważają instytucje demokratyczne;
3. Opowiedziano się za rozszerzoną definicją bezpieczeństwa, która obejmuje: silne i odporne służby publiczne i ratunkowe, edukację obywatelską, integrację społeczną oraz promowanie aktywnego obywatelstwa;
4. Zdecydowanie odrzucono wszelkie modele ekonomiczne oparte na taniej sile roboczej, środkach oszczędnościowych („polityka oszczędności”), erozji praw pracowniczych oraz zjawisku dumpingu socjalnego, uznając je za szkodliwe dla bezpieczeństwa i gospodarki.

Organizacje zrzeszone w  BASTUN zobowiązały się również do:

1. Wymiany dobrych praktyk dotyczących roli związków zawodowych w sytuacjach kryzysowych oraz w kontekście zmian przemysłowych;
2. Dbania o włączenie swoich organizacji we wszystkie etapy planowania, wdrażania i monitorowania systemów bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego na poziomie krajowym i regionalnym;
3. Wzmacniania dialogu społecznego w celu zapewnienia odporności demokratycznej, spójności społecznej i ochrony pracowników, zwłaszcza w sektorach strategicznych.

Organizacje BASTUN zobowiązały się również do wspólnej pracy na rzecz budowania nowoczesnego, stabilnego i zrównoważonego przemysłu, stawiającego pracownika w centrum decyzji ekonomicznych.

Kolejna sesja agendy spotkania (Sesja 3: perspektywy bezpieczeństwa cywilnego i obronnego) skoncentrowała się na praktycznych sposobach promowania edukacji obywatelskiej i integracji społecznej jako fundamentalnych elementów środków bezpieczeństwa.

Omówiono kluczowe koncepcje programowe Prezydencji Polskiej, które stanowią o sile wewnętrznej społeczeństwa: znaczeniu silnych instytucji publicznych, budowaniu zaufania społecznego, wzmacnianie spójności społecznej oraz podnoszenie świadomości edukacyjnej. Podkreślono, że obrona demokracji i pokoju w regionie Morza Bałtyckiego wymaga zarówno militarnej gotowości, jak i wewnętrznej siły oraz jedności społeczeństw, opartej na godnej pracy i solidarności.

Główne wnioski i podsumowanie spotkania:

1. Potwierdzono, że ruch związkowy jest gotów działać jako most łączący bezpieczeństwo, demokrację i stabilność społeczną;
2. Doświadczenia polskiej prezydencji oraz przyjęte wspólne stanowisko dowodzą, że prawa pracownicze i stabilność zatrudnienia są tożsame z odpornością narodową („Worker rights are synonymous with national resilience”). Każdy kryzys w dialogu społecznym w sektorach strategicznych jest bezpośrednim osłabieniem zdolności obronnych państwa;
3. Organizacje zrzeszone w BASTUN zadeklarowały gotowość do ścisłej współpracy z instytucjami europejskimi, rządami i przedstawicielami pracodawców w celu budowania bezpiecznego, demokratycznego i dostatniego regionu Morza Bałtyckiego.
4. Ostatecznie potwierdzono, że obrona demokracji, pokoju i sprawiedliwości społecznej wymaga zarówno 33

Ustalono, że kolejne spotkanie BASTUN odbędzie się w kwietniu 2026 roku.

Sporządził: Jan Polaczek