Posiedzenie Zespołu Problemowego ds. budżetu, wynagrodzeń i świadczeń socjalnych Rady Dialogu Społecznego dotyczące projektu ustawy budżetowej na 2027 rok. Ekspert FZZ punktuje i zadaje pytania

Tematem posiedzenia Zespołu Problemowego ds. budżetu, wynagrodzeń i świadczeń socjalnych Rady Dialogu Społecznego w dniu 8 września br., które odbyło się w Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog” im. Andrzeja Bączkowskiego była informacja Ministerstwa Finansów na temat projektu ustawy budżetowej na rok 2027, ustawy okołobudżetowej oraz towarzyszących zmian podatkowych, ze szczególnym uwzględnieniem projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, prawnych oraz zryczałtowanym (UD458).

Założenia projektu ustawy budżetowej oraz okołobudżetowej przedstawiła Pani Minister Hanna Majszczyk, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów.

Konstrukcja projektu ustawy budżetowej opiera się w ponad 90% na wydatkach sztywnych, co przy deficycie budżetowym rzędu 282,6 mld zł (dochody: 695 mld zł, wydatki: ok. 977,6 mld zł) oraz deficycie sektora finansów publicznych na poziomie 4,5–5,0% PKB znacząco ogranicza elastyczność finansową państwa. Mimo wzrostu kosztów obsługi długu do 107 mld zł, relacja długu do PKB pozostaje pod kontrolą i nie zagraża przekroczeniem progów ostrożnościowych. Projekt budżetu Państwa zakłada wzrost PKB na poziomie 3,0% (napędzany spożyciem i wzrostem płac), średnioroczną inflację §na poziomie 2,8% oraz umiarkowaną dynamikę inwestycji (4,6%), wynikającą z fazy rozliczania funduszy UE. Priorytetowe nakłady obejmują ochronę zdrowia (274 mld zł, realizujące wymóg min. 7% PKB sprzed dwóch lat, przy dotacji do NFZ wynoszącej 46 mld zł) oraz obronność (180 mld zł łącznie z FWSZ). Projekt przyjmuje podejście ostrożnościowe – nie zakłada wpłaty z zysku NBP, natomiast prognozuje ok. 6-procentowy wzrost dochodów własnych samorządów.

W części poświęconej dyskusji stanowisko Forum Związków Zawodowych zaprezentował Pan Jan Polaczek, stały ekspert FZZ w Zespole. 

W swoim wystąpieniu przedstawiciel FZZ zakwestionował m.in. sposób konstrukcji limitu wydatków. Wskazał, że przeważająca część kwoty ujętej w wykazie działań dyskrecjonalnych (25,2 mld zł z 27,6 mld zł) opiera się na nieuchwalonych jeszcze projektach ustaw, w tym na pakiecie podatkowym UD458. Nieprzyjęcie tych regulacji wymusi automatyczną korektę limitu wydatków dopiero w 2028 roku, wywołując ubytek dochodów sięgający 10 mld zł rocznie – przy marginesie pod progiem ostrożnościowym wynoszącym zaledwie około 9 mld zł. Ekspert skrytykował fakt, że ryzyko legislacyjne potraktowano w dokumentach jedynie opisowo, bez wariantowych symulacji cyfrowych.

Kolejną kwestią poruszoną przez eksperta FZZ na posiedzeniu Zespołu było obniżenie prognoz realnego wzrostu spożycia publicznego na lata 2028–2030, co w ocenie FZZ oznacza w praktyce zamrożenie konsumpcji publicznej, czyli usług i płac. Zaniepokojenie FZZ budzą również zapisy sugerujące stosowanie po 2027 roku prawnych mechanizmów ostrożnościowych blokujących wzrost płac, mimo deklaracji, że progi zintegrowane z ustawą o finansach publicznych nie zostaną przekroczone.

W odniesieniu do płac w sferze budżetowej FZZ oceniło propozycję 3-procentowej waloryzacji jako zdecydowanie niewystarczającą. Przy inflacji na poziomie 2,8% realny wzrost wynagrodzeń wyniesie zaledwie 0,2%, podczas gdy w reszcie gospodarki płace mają rosnąć w tempie 5,9% nominalnie. Prowadzi to do pogłębiania się dystansu płacowego sektora publicznego wobec rynku prywatnego o około 3 punkty procentowe rocznie, co do 2030 roku może skumulować zaległość aż do 9%. Ekspert FZZ zasygnalizował także brak pełnej przejrzystości w obszarze finansowania obronności oraz rzeczywistych nakładów na zdrowie w relacji do PKB danego roku.

Odpowiedzi Ministerstwa Finansów na pytania FZZ

Ekspert FZZ sformułował pod adresem resortu finansów zestaw pytań z wnioskiem o wpisanie ich do protokołu i udzielenie odpowiedzi:

1. Czy Ministerstwo Finansów przedstawi wariant prognozy strony dochodowej budżetu z wyłączeniem ustaw ujętych w wykazie planowanych działań dyskrecjonalnych? Jeśli tak, o jaką konkretnie kwotę obniży się w takim scenariuszu limit wydatków na rok 2028?
2. Jakie przesłanki ekonomiczne uzasadniają korektę prognozy dynamiki spożycia publicznego w 2028 roku z poziomu 2,4% (szacowanego w kwietniu) do 1,0% (wartość z sierpnia)? Czy tak znaczące obniżenie tej ścieżki przekłada się na założenia dotyczące wskaźnika wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej w latach 2028–2030?
3. Czy działania zaplanowane na lata 2029–2030 w celu spełnienia ustawowych reguł ostrożnościowych stanowią oficjalne procedury naprawcze wynikające z art. 86 ustawy o finansach publicznych? Czy wśród tych działań przewiduje się mechanizm niepodwyższania wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej?
4. W jakim terminie Rada Dialogu Społecznego otrzyma szczegółowy harmonogram oraz zakreślony zakres działań konsolidacyjnych na lata 2028–2030, o udostępnienie których wnioskowała Rada Fiskalna?
5. Czy uzasadnienie do projektu ustawy zostanie uzupełnione o szczegółową strukturę wydatków na obronność – z rozbiciem na nabycie sprzętu i uzbrojenia, utrzymanie jednostek oraz obsługę zadłużenia obronnego – a także o dokładną kwotę wydatków planowanych do sfinansowania w 2027 roku w ramach instrumentu SAFE?

Odnosząc się do pytania pierwszego o możliwość przedstawienia alternatywnego wariantu strony dochodowej budżetu bez uwzględniania ustaw dyskrecjonalnych, Minister Hanna Majszczyk powiedziała, iż resort finansów nie tworzy budżetu w układach wariantowych ani nie opiera swoich wyliczeń na założeniu ewentualnego weta Prezydenta RP. Rząd przygotowuje dokument w oparciu o jednoznaczną ścieżkę legislacyjną i wersje alternatywne nie będą sporządzane.

W kwestii pytania drugiego dotyczącego przyczyn zmiany ścieżki spożycia publicznego oraz szerszych uwarunkowań makroekonomicznych na lata 2028–2030, Minister poinformowała, że zagadnienia te zostaną szczegółowo rozwinięte i przekazane partnerom społecznym w ramach Strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych, której prezentacja zaplanowana jest na koniec września 2026 roku.

Na pozostałe pytania – dotyczące stosowania prawnych mechanizmów ostrożnościowych z art. 86 ustawy o finansach publicznych, harmonogramu działań konsolidacyjnych wnioskowanych przez Radę Fiskalną oraz doprecyzowania struktury wydatków na obronność i instrument SAFE – Ministerstwo Finansów udzieli odpowiedzi na piśmie do protokołu.

Kolejne posiedzenie zaplanowano na połowę października br.