Polski głos w europejskiej debacie o pracy. Konferencja Śródokresowa EFBWW w Krakowie

W dniach 22–23 kwietnia 2026 r. w Krakowie odbyła się Konferencja Śródokresowa Europejskiej Federacji Pracowników Budownictwa i Przemysłu Drzewnego (EFBWW) – jednego z największych europejskich zrzeszeń branżowych. W obradach wzięło udział 117 delegatów z 47 organizacji członkowskich z 22 krajów Unii Europejskiej. Polskę reprezentowały trzy centrale związkowe: Forum Związków Zawodowych – za pośrednictwem NSZZ „Solidarność”-80 i jej Krajowego Sekretariatu Budownictwa, Przemysłu Drzewnego i Ochrony Środowiska (KS BDOŚ) – a obok niej Związek Zawodowy „Budowlani” oraz NSZZ „Solidarność”. Gości z całej Europy witał Piotr Paweł Morta, Przewodniczący KS BDOŚ NSZZ „Solidarność”-80, członek struktur Forum Związków Zawodowych.

Krakowska konferencja była kontynuacją ustaleń przyjętych na Zgromadzeniu Ogólnym EFBWW w grudniu 2023 r. w Helsinkach. Wówczas, poza wyborem nowych władz federacji, przyjęto pakiet rozwiązań usprawniających funkcjonowanie organizacji i zwiększających jej skuteczność w działaniach na rzecz poprawy warunków pracy i płacy w krajach członkowskich UE. Konferencja śródokresowa była okazją do podsumowania tych działań, a także do zaprezentowania osiągnięć federacji na rzecz pracowników branż budowlanej, drzewnej, meblarskiej, leśnej oraz przemysłu płyt drewnopochodnych.

Delegacji FZZ i NSZZ „Solidarność”-80 przewodniczył Piotr Morta, Przewodniczący KS BDOŚ. W jej skład weszli również: Damian Mordas – Sekretarz KS BDOŚ, Marzena Skierczyńska oraz Maciej Hara – członkowie sekretariatu. Polski głos w obradach europejskiej federacji wybrzmiał z perspektywy jednej z trzech reprezentatywnych central związkowych w Polsce.

Kraków miejscem europejskiej solidarności

Symboliczny wymiar miejsca obrad podkreślił już na otwarciu sam Piotr Morta – ekonomista, racjonalizator, ale przede wszystkim związkowiec, którego biografia łączy doświadczenie pracy w zakładzie, działalność w podziemnej „Solidarności” oraz wieloletnią współpracę europejską. W swoim wystąpieniu wprost odwołał się do historycznego kontekstu Krakowa jako miasta uniwersyteckiego i przestrzeni dialogu.

– Europa nie powstaje w gabinetach, lecz tam, gdzie pracują ludzie. W fabrykach, na budowach, w przemyśle drzewnym, w sektorach, które reprezentujecie. A my – jako EFBWW – nie jesteśmy od pustych haseł. Jesteśmy od konkretnych rozwiązań – mówił Piotr Morta.

Jak podkreślił, krakowska konferencja jest dowodem na to, że rozmowa o przyszłości pracy w Europie wymaga osadzenia w realiach – także tych historycznych. Doświadczenie pokoleń, które na własnej skórze przeszły drogę od braku wolności do solidarności ludzi pracy, daje polskim związkowcom szczególną legitymizację w europejskiej debacie.

– To nie polityczne deklaracje, ale solidarność zwykłych ludzi naprawdę zmienia historię – powiedział Przewodniczący KS BDOŚ, zaznaczając, że spotkanie w Krakowie ma być punktem wyjścia do realnych zmian, a nie zamknięciem dyskusji.

„Polski i Europy nie stać na kształcenie kadr dla cudzych gospodarek”

Centralnym przesłaniem polskiej delegacji – wybrzmiałym zarówno w powitaniu, jak i w merytorycznym wystąpieniu Piotra Morty – była kwestia wynagrodzeń, mobilności pracowniczej oraz utrzymującej się w Europie dwóch prędkości.

– Niskie wynagrodzenia oznaczają większą emigrację. Polski i Europy nie stać na kształcenie kadr dla cudzych gospodarek – mówił Piotr Morta.

W swoim wystąpieniu Przewodniczący KS BDOŚ przypomniał, że Polska ma za sobą ponad dwie dekady członkostwa w Unii Europejskiej, a mimo to nierozwiązana pozostaje sprawa równego traktowania pracowników z Europy Środkowo-Wschodniej i zachodniej części kontynentu. Kategoryzacja tych obszarów – wyrażająca się w niższych płacach, gorszych warunkach socjalnych i ograniczonym dostępie do rynku pracy – nadal funkcjonuje, mimo że polskie kadry należą do najlepiej wykwalifikowanych w Europie.

Z polskiej perspektywy oznacza to kilka wniosków, które wprost wypowiedział Piotr Morta i które zostały odnotowane w wystąpieniu polskiej delegacji:

• konieczność wyrównywania płac w UE „w górę”, a nie konkurowania kosztem najsłabszej strony łańcucha wartości;
• zakończenie modelu taniej siły roboczej z Europy Środkowej;
• realne mechanizmy walki z dumpingiem socjalnym, w tym wzmocnienie odpowiedzialności głównych wykonawców i ograniczenie wielopoziomowych łańcuchów podwykonawczych;
• wzrost wynagrodzeń, inwestycje w ludzi i rozwój technologii zamiast „zarabiania kosztem pracowników”.

To stanowisko ma bezpośrednie znaczenie dla polskich pracowników budownictwa, przemysłu drzewnego i meblarskiego, którzy często funkcjonują w niejasnych strukturach zatrudnienia, pod presją kosztową, bez realnej ochrony prawnej.

Sprzeciw wobec „spółek skrzynkowych” i obrona reguł na europejskim rynku pracy

Jednym z istotnych tematów konferencji była ocena unijnych inicjatyw mogących osłabić ochronę pracownika – w tym propozycji znanej jako „EU Inc.”. Polska delegacja – wspólnie z większością organizacji członkowskich EFBWW – wskazała na ryzyka tego rozwiązania:

• powstawanie spółek skrzynkowych, istniejących wyłącznie „na papierze”;
• obchodzenie krajowych przepisów prawa pracy;
• pogłębianie nierówności społecznych w UE;
• wzmocnienie konkurencji dumpingowej, szczególnie groźnej dla pracowników z Europy Środkowo-Wschodniej.

Stanowisko EFBWW potwierdziło potrzebę wzmocnienia odpowiedzialności solidarnej w łańcuchach podwykonawczych, ograniczenia patologicznych modeli zatrudnienia oraz eliminacji firm działających poprzez obchodzenie prawa. To postulaty, które w polskim kontekście przekładają się na codzienne realia setek tysięcy pracowników sektora budowlanego.

Bezpieczeństwo i higiena pracy w warunkach klimatu i geopolityki

Coraz większym wyzwaniem dla całej branży – nie tylko w Polsce – stają się zmieniające się warunki klimatyczne i ekstremalne zjawiska pogodowe. Delegaci EFBWW poruszyli problem pracy w upałach i w niskich temperaturach oraz braku realnego egzekwowania przepisów BHP w wielu krajach członkowskich.

W polskim budownictwie kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia: praca odbywa się często w trudnych warunkach, a system kontroli – także w kontekście aktualnej dyskusji o reformie Państwowej Inspekcji Pracy – bywa niewystarczający. Konferencja zarekomendowała wzmocnienie europejskich standardów BHP i ich konsekwentne egzekwowanie na poziomie krajowym.

Drugim ważnym wątkiem była kwestia niedoborów kadrowych. Delegaci EFBWW jednoznacznie sprzeciwili się próbom rozwiązywania tego problemu poprzez obniżanie standardów pracy lub zwiększanie presji na pracowników. Odpowiedzią mają być wyższe wynagrodzenia, inwestycje w szkolnictwo branżowe i rozwój technologii.

„Wolność nie jest dana raz na zawsze”

Krakowska konferencja miała także wymiar historyczny i ludzki. Delegaci z całej Europy odwiedzili byłe niemieckie nazistowskie obozy zagłady w Auschwitz i Birkenau, oddając hołd ofiarom Holokaustu. Doświadczenie to – jak zaznaczono w relacji polskiej delegacji – bardzo intensywnie dotarło do świadomości uczestników, budując niezłomną postawę i przekonanie, że taka historia w dziejach ludzkości nie może się powtórzyć.

Do tego wątku, oraz do własnej biografii, w podsumowaniu konferencji odniósł się Piotr Morta:

– Wolność nie jest dana raz na zawsze. Dlatego związki zawodowe nie mogą być jedynie uczestnikiem zmian. Muszą być ich współtwórcą i strażnikiem wartości, na których zbudowana jest Europa – mówił Przewodniczący KS BDOŚ.

Jako działacz opozycji antykomunistycznej Morta przypomniał, że demokracja, godność pracy i wolność zrzeszania się nie są zdobyczami trwałymi „same z siebie” – wymagają codziennej pracy organizacyjnej, dialogu i obecności w gremiach decyzyjnych, także w Brukseli.

Polska – współtwórcą polityki europejskiej, nie tylko jej zapleczem

Wystąpienie Piotra Morty wpisuje się w szerszą linię, którą Forum Związków Zawodowych konsekwentnie prezentuje w gremiach europejskich: Polska nie może być wyłącznie rynkiem pracy ani „zapleczem produkcyjnym” Zachodu. Polskie związki zawodowe muszą współdecydować o standardach europejskich – od dyrektyw o pracy delegowanej, przez przepisy BHP, aż po przyszły kształt sprawiedliwej transformacji.

– Musimy uczestniczyć w tworzeniu wizji Europy, bo gdy nas nie ma przy stole, nikt nie uwzględni naszego stanowiska – mówił Piotr Morta.

W tej samej logice wybrzmiały podczas otwarcia obrad słowa Tomasza Nagórki, Przewodniczącego ZZ „Budowlani”, który wskazał, że związki zawodowe – ponad podziałami politycznymi swoich członków – muszą odpowiedzieć na pytanie, jak w nowej rzeczywistości geopolitycznej skutecznie bronić praw pracowniczych i związkowych. To pytanie pozostaje wspólnym mianownikiem dla polskich central reprezentowanych w Krakowie.

Postulaty polskiej delegacji – podsumowanie

W wyniku obrad konferencji oraz wystąpień polskiej delegacji wyklarował się katalog postulatów, które FZZ – za pośrednictwem KS BDOŚ NSZZ „Solidarność”-80 – wnosi do dalszej europejskiej debaty:

• wyższe wynagrodzenia w miejsce modelu taniej siły roboczej z Europy Środkowo-Wschodniej;
• uczciwe zasady podwykonawstwa i wzmocnienie odpowiedzialności solidarnej w łańcuchach;
• skuteczna ochrona pracowników mobilnych, w tym pracowników z Polski;
• sprzeciw wobec rozwiązań prowadzących do powstawania „spółek skrzynkowych”;
• realne standardy BHP i ochrony zdrowia, w tym w warunkach ekstremalnych zjawisk pogodowych;
• silna, branżowa reprezentacja pracowników w gremiach europejskich;
• sprawiedliwa transformacja energetyczna, cyfryzacja oraz wdrażanie nowych modeli organizacji pracy w sposób uwzględniający głos strony pracowniczej;
• inwestycje w demokrację w miejscu pracy oraz w edukację i szkolnictwo branżowe – jako fundament europejskiej przyszłości.

„Razem walczymy, razem budujemy, razem zmierzamy do celu”

Konferencja Śródokresowa EFBWW w Krakowie odbyła się w atmosferze solidarnej pracy na rzecz demokracji i budowania sprawiedliwego dobrobytu dla wszystkich ludzi pracy zatrudnianych w krajach UE. Determinacja widoczna wśród delegatów z 22 państw jest – jak podkreślili polscy delegaci – dobrym prognostykiem na przyszłość. Pod warunkiem, że organizacje członkowskie zachowają zdolność do solidarnego współdziałania.

Polski głos w Krakowie – głos Forum Związków Zawodowych, NSZZ „Solidarność”-80 i KS BDOŚ – był słyszalny, osadzony w doświadczeniu walki o godność, demokrację i wolność, a jednocześnie merytoryczny i konkretny. To kierunek, w jakim FZZ konsekwentnie rozwija swoją obecność na arenie europejskiej: od dyskusji o pracy delegowanej i wynagrodzeniach, przez bezpieczeństwo pracy, aż po fundamentalne pytania o przyszłość europejskiej demokracji pracowniczej.

W krakowskich obradach polską delegację FZZ / NSZZ „Solidarność”-80 / KS BDOŚ tworzyli: Piotr Morta (Przewodniczący KS BDOŚ), Damian Mordas (Sekretarz KS BDOŚ), Marzena Skierczyńska oraz Maciej Hara.

Najważniejszy wniosek z krakowskich obrad – sformułowany przez polską delegację – jest prosty:

Bez silnych związków zawodowych nie będzie ani godnych płac, ani uczciwego rynku pracy – ani w Polsce, ani w Europie.