email: biuro@fzz.org.pl
tel: (+48) (22) 628 73 75
Logo Forum Zwiazkow Zawodowych

Forum Związków Zawodowych

Pod koniec 2017r. ( 29.11-01.12.) w Atenach odbyło się szkolenie nt ”Hydra pracy prekaryjnej”-zorganizowane przez ETUI (Europen Trade Union Institute). W szkoleniu uczestniczyło 20 uczestników, członków europejskich central związkowych. Centralę ZZ FORUM reprezentował Bronisław Urban ,członek  Związku Zawodowego Inżynierów i Techników. 

Na wstępie należy wyjaśnić  pojęcie :  prekariat. Za jego twórcę uznaje się angielskiego ekonomistę, profesora  Guya Standinga., który  tym  pojęciem  charakteryzuje ludzi pozbawionych gwarancji zatrudnienia , wymieniając  siedem  istotnych cech tego zjawiska:

a/ braku  rynku pracy czyli znalezienia zatrudnienia.
b/ braku odpowiedniej ochrony pracownika przed zwolnieniem / dostosowanie przepisów prawnych umożliwiających pracodawcy zwalnianie pracownika
c/ braku gwarancji wykonywania danej pracy
d/ braku szeroko pojętej ochrony zdrowia pracownika
e/ braku właściwego wykorzystania nabytych umiejętności
f/ braku gwarancji dochodu –zmienna pensja
g/ braku  możliwości zrzeszania się w związkach  zawodowych

Można bardziej rozwinąć  wyżej podane cechy pracownika prekaryjnego dodając brak tożsamości zawodowej, konieczność wykonywania pracy poniżej poziomu wykształcenia, utrudniony dostęp do świadczeń chorobowych oraz emerytury, postępująca utrata praw socjalnych i politycznych. Okazuję się, że prekariatowi podlegają części wszystkich grup zawodowych, w zależności od poziomu dochodów, stabilności zatrudnieni, bezpieczeństwa socjalnego i istniejących ścieżek dalszego rozwoju. Kryzys ,który dotkną wiele krajów Europy wpłynął na to, iż w ciągu  ostatnich dziesięciu lat  wiele z nich wprowadziło zmiany dotyczące prawa pracy i ochrony zbiorowej  pracowników.                                                                                                                     

Te zmiany i reformy na rynku  pracy to przede wszystkim:                                                      

1/ Rozwiązania zwiększające elastyczność zatrudnienia i liczbę ”nietypowych” umów  i form     zatrudnienia, takich jak umowy na czas określony, praca tymczasowa, praca w niepełnym wymiarze godzin, samozatrudnienie, praca dorywcza itp.

2/ Rozwiązania  umożliwiające zarządzanie  czasem pracy pracownika- możliwość pracy w godzinach nadliczbowych jednocześnie zmniejszające wynagrodzenia za nadgodziny, wydłużenie okresów rozliczeniowych czasu pracy itp.

3/ Przyjęte przepisy prawne ułatwiające  zwalnianie pracowników-uproszczone postępowanie administracyjne, zmniejszenie kosztów zwolnienia pracownika (odprawy).

4/ Wprowadzone przepisy mające na celu ograniczenie liczby  wypłacanych zasiłków dla bezrobotnych, w tym obniżenie kwoty zasiłków.

5/ Rozwiązania skutkujące  zamrożeniem lub  obniżeniem dochodów pracownika.

6/ Reformy dotyczące zasad prowadzenia  negocjacji układów zbiorowych oraz możliwości jednostronnego odstąpienia przez pracodawców  od zawartych  wcześniej układów.

7/ Zakładanie przez pracodawcę tzw .”żółtych związków zawodowych” wspierających pracodawców  w sytuacjach różnych zdań organizacji związkowych w zakładzie pracy na określony temat.

Jak widać tematyka  omawiająca to zagadnienie jest niezwykle obszerna. Organizatorzy szkolenia chcąc się z nią zmierzyć podzielili ją  na wykłady i ćwiczenia  obejmujące  niżej podane sekwencje:

b/ Niestabilna praca w Europie.
c/ Charakterystyczne cechy pracy prekariusza.
d/ Wpływ reform rynku pracy na niepewne zatrudnienie i nazwiązki zawodowe.
e/ Różne perspektywy niepewnej pracy w przyszłości.
f/ Związki zawodowe w walce z pracami prekaryjnymi.
g/ Włączanie niestabilnej pracy do układów zbiorowych.
h/ Działania i dyrektywy UE dotyczące walki z niestabilną pracą.

Omówienie tych bloków tematycznych szczegółowo zajęłoby bardzo dużo czasu. Podam trochę charakterystycznych przykładów ,z którymi niektórzy z nas się w swym życiu zawodowym spotkali .

Najlepiej zacząć od siebie. Pracując przez kilka lat w przedsiębiorstwie „Polcargo”- oddział w Warszawie -jako rzeczoznawca towarów w obrocie międzynarodowym (specjalność obrabiarki do metali) nie zdawałem sobie sprawy ,że jestem prekariuszem. Była to typowa praca „na zlecenie” (powiadomienie telefoniczne lub faksem o konieczności wykonania zadania w określonym dniu i miejscu) .Być może nie zauważałem tego ,że jestem prekariuszem, gdyż była to praca równoległa z moim właściwym miejscem pracy , w którym miałem  umowę o pracę na czas nieokreślony. Było to w okresie PRL-u a więc widzimy, że żaden ustrój polityczny nie gwarantuje pełnych praw pracowniczych. Przytaczam ten przykład dlatego, że na zaproszenie organizatorów referat wygłosił zaproszony przedstawiciel polskiej lewicowej partii RAZEM twierdząc, że tylko lewica wspiera działania związkowców w  sprawach godnych umów o pracę .Dyskutanci z dużym dystansem odnieśli się do tej tezy wykładowcy twierdząc, ze politycy  różnych opcji zabiegają o wsparcie związków zawodowych tylko w czasie kampanii wyborczych. Po zdobyciu władzy szybko zapominają o swych obietnicach.

Ciekawy wykład wygłosił przedstawiciel greckiej inspekcji pracy nt .związków zawodowych i pracy prekaryjnej. Ze względu na specyficzne położenie  Grecji (liczne wyspy) fundusz tej instytucji nie pozwala na obejmowanie kontrolą wszystkich zakładów pracy. Na pytanie o „uzwiązkowienie” ludzi pracy w Grecji stwierdził, że trudno o jednoznaczną odpowiedź, gdyż niektórzy pracownicy należą nie tylko do jednej organizacji związkowej co wypacza statystyki. Sam przyznał, że jest członkiem  dwóch związków zawodowych. Temat znany również z naszego podwórka. Statuty niektórych organizacji związkowych nie zabraniają swoim członkom przynależności do innego związku. Co bardziej „obrotni” przewodniczący  organizacji związkowych w ten sposób wykorzystują tę sytuację namawiając pracowników  zrzeszonych już w związkach do wstępowania do organizacji, którą reprezentują.  W niektórych krajach próbuje się wykazywać statystycznie to zjawisko jako nie licujące z etyką pracowników  różnorodnych zawodów.

W ostatnim dniu szkolenia odbyła się telekonferencja z osobą odpowiedzialną w ETUI za monitorowanie przepisów unijnych w zakresie stosowania prawa pracy przeciwdziałających tego typu umowom o pracę. Umowom mających znamiona pracy prekaryjnej. W tej wymianie poglądów czynny udział wziął niżej podpisany. Prowadząca dyskusję (prawnik) przyznała, że niestety prawo unijne jest zbyt ”miękkie” aby skutecznie eliminować tego typu umowy o pracę. Uczestnicy szkolenia próbowali wypracować ścieżki umożliwiające walkę z tym niekorzystnym zjawiskiem-pracą prekaryjną. Jest  to temat  bardzo trudny do realizacji. Widać to po schemacie organizacyjnym Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych, gdzie  nawet nie powołano do tej pory stałego komitetu do zajmowania się profesjonalnie tym, jakże bolesnym problemem ludzi pracy.
Po zakończeniu szkolenia uczestnicy otrzymali stosowne certyfikaty podpisane przez Vera Dos Santos Costa – Dyrektora ETUI.

Bronisław Urban